Gassit kissatsipiloorutaasut
Gassit kissatsipiloorutit arfinillit tamarmik nunarsuarmik kissatsitseqataasut Kyotomi isummerfigisatut allattaavinniilerput.
CO2
Kuldioxidi, CO2, gassit nunarsuarmi kissatsipiloorutit inuit aniatitaasa pingaarnersaraat. Ullumikkumut inuit kissatsitsipiloorutaasa 55 procent-iata missaa CO2’mik aniatitsineruvoq.
Inuit CO2–mik aniatitaat pissusissamisoortumik kaaviiaanermi kulstoffertaasumut naleqqiullugit annikikkaluarput, kisianni pissusissamisoortumik kaaviiaarneq immini allanngorneq ajoraluartoq inuit aniatitaasa pissusissamisoorunnaartippaat.
CH4
Metan, CH4, gassinit kissatsipiloorutinit inuit aniatitaannit pingaarnermut tulliiuvoq. Inuit kissatsipiloornermik allisitsinerisa 20 procent-iata missaa metanimik pissuteqarpoq.
Metanip annersaa uumassusillit masarsunni assigisaannilu isatigaanerannit aniasarpoq. Metan annertoorujussuaq issittut, soorlu Canadap Sibiriallu, masarsuini qeriuaannartumik natilinni qerrusimavoq. Taamatut immap naqqata ilarujussua assut metanertaqarput. Masarsuit qeriuaannartullit immallu naqqa kissatsitaappata metan aniasinnaavoq.
Inuit metan aniatitaat makkunanngaarneruvoq: nunalerineq, eqqaavissuit, aamarsuarsiorfiit/aamarsuaateqarfiit naturgassillu motoorini kiassaateqarfinnilu piuneerullugu ikumatitaasannginnera.
N2O
Lattergassi, N2O, aamma kvælstofforilte’mik taaneqartarpoq.
Gassit suliffissuarneersut
Gassit suliffissuarneersut pingasut, SF6, HFC’er PFC’er pinngortitameeriinngillat. Inuit sanaaraat suliffissuarni allanilu atugassanngorlugit. Silaannarsuarmiilersortaat annikikanneraluarlutik inuit kissatsitsipiloornermut sakkortusaassutaasa 13 procent-iannut pissutaapput.
CO2e sunaana?
Gassit kissatsipiloorutit tamarmik nunarsuup kiatsikkiartorneranut pisooqataapput, sunniutaalli sakkortoqatigiinngilaq. Klimamut sunniutaat tamarmiusoq uuttorniarlugu gassit tamakku CO2 ækvivalentinut, CO2e nalilersugaapput. Taakkuali arfinillit aniatitaanerannut. CO2 kisiat atorneqarajuppoq.