Nunarsuarmi aqqutit nutaat
Nunarsuarmi umiarsuarmik angallannermut ukiualunnguit iluini Canada avaqqullugu Nordvestpassage aamma Ruslandi avaqqullugu Nordøstpassage aqqutigineqarsinnaalerpata pingaaruteqartupilussuussaaq.
Nordvestpassage
Nordvestpassagep Kalaallit Nunaata kitaa atuarlugu aamma Canada avannaqqullugu umiarsuarmik angallanneq ammaatissavaa. Angallaviup taassuma manna tikillugu Atlantiku ikaarlugu aamma Panamakanali aqqusaarlugu imaluunniit Amerika Kujalleq kujaqqullugu 4000 km-inik ilanngassavaa. Aqqut aamma Europap Japanillu akornanni, Suez-kanalikkoorluni aqqutinut qinigassaassaaq alla.
Nordøstpassage
Ruslandissaaq avannaqqullugu Europap Asiallu akornanni nioqqutissat assartuunniarnerini Nordøstpassage sivikinneerarsuarmik umiarsuakkut angallavinngussaaq. Umiarsuaatileqatigiit Torm, nunarsuarmi uuliamik benzinamillu tunisassianik assartuisut annerpaartaasa ilaat angallaviusup ullunik 12-inik sivikillinissaa naatsorsuutigaa.
Orsussaq annikinneq - CO2-lu
Aqqutit nutaat imakkut kilometerit ikileriarnerinik ullullu sivikillinerinik isumaqaannanngillat. Orsussaq annertuupilussuaq sipaarneqarpoq, nunarsuarmilu CO2-mik aniatitaq annikillissaaq. Paarlattuanik umiarsuakkut angallannerulernerup issittumi pinngortitaq malussarissoq aaqqiivigineqarsinnaanngisanik ajoqusersinnaavaa.
Qaqugu sikuerussatissava?
Suli nalinginnarmik umiarsuarmik angallannermi Nordvest- aamma Nordøstpassaget aqqutigineqarsinnaanngillat. Nordvestpassageamut tunngatillugu Nasa Earth Observatory aasaq 2007-imi nalunaarpoq aqqut ammasoq, sikumilli aserorteruteqarnissaq sillimmasiissummillu pitsaasumik peqanissaq siunnersuutigisariaqarluni. Taamaakkaluartoq ukiut 20-30-nnaat qaangiuppata aasakkut Issittoq sikuerussimasinnaasoq ilisimatuut arlallit isumaqarput. Allat suli siusinnerussasoq isumaqarput, sikup annikilliartornera imminik sakkortusartussaanera pissutigalugu.
Nordøstpassagemut tunngatillugu ukiup ingerlanerani qaammatini marluk-pingasuni aqqummi tassani umiarsuarnik sikumut illersuusersukkanik angalaartoqarsinnaalereerpoq.
Avatangiisinut unammillernartoq
Nordvest- aamma Nordøstpassagep ammarnerisigut kalaallini imartani umiarsuarmik angallanneq malunnaatilimmik annertusissaaq, ajutoornerillu siumut isigineqareersinnaanngitsunik kinguneqarsinnaapput. Issittumi avatangiisoq malussarissutsimigut ilisarnaateqarpiarpoq, iluarseqqinniarneralu arriitsuinnaassaaq.
Taamaattumik issittormiuni umiarsuarnik isumannaallisaanerup aamma ajutoornersuarmi upalungaarsimanerup annertusarnissaat maannakkut sulissutigineqarput. Suliami tassani Issittumi Nunat Siunnersoqatigiivi suleqataallutik peqataaqataapput.